Laatst bijgewerkt: 25 maart 2026
Op 8 april, zo'n 2500 jaar geleden, werd in Lumbini (Nepal) een van de meest invloedrijke personen uit de geschiedenis geboren: Gautama Boeddha. De filosoof, monnik, meditator, spiritueel leraar en religieus leider wordt wereldwijd vereerd als de grondlegger van het boeddhisme, een religie waarin spiritualiteit, verlichting en bevrijding van de geest centraal staan.
Lees ook: Even alles op een rijtje zetten? Een portie truffels zou kunnen helpen
Gemeenschappelijk doel?
Het zijn kenmerken die veel Dutch-Smarters dicht aan het hart liggen. Veel van onze lezers gebruiken namelijk op enige regelmatige basis psychedelische middelen als paddo's, truffels, LSA, mescaline of ayahuasca. De overeenkomsten zijn enorm. Zowel psychedelica als het boeddhisme lijken in veel opzichten het gemeenschappelijke doel van bevrijding van de geest te hebben. Niet geheel toevallig wendden veel grote psychedelische denkers uit de jaren zestig zich uiteindelijk tot het boeddhisme, zoals Alan Watts, Aldous Huxley en Jack Kerouac. Stuk voor stuk werden ze op de een of andere manier beïnvloed door hun ervaringen met psychedelische middelen.
De Amerikaanse boeddhistische leraar Jack Kornfield zei bijvoorbeeld dat LSD 'de geest voorbereidt op het boeddhisme', terwijl Alan Watts beide praktijken beschreef als onderdeel van een alomvattende filosofische zoektocht. Het boeddhisme is inmiddels een vast onderdeel van het Nederlandse culturele landschap. De gemiddelde Nederlander heeft op zijn toilet of ergens anders in huis een boeddhabeeldje staan, of misschien zelfs een boeddhistisch kunstwerk aan de muur.
Ayahuasca en boeddhisme
Maar in hoeverre kan het boeddhisme worden gecombineerd met het gebruik van psychedelische middelen? Spring Washam, een ervaren boeddhistische beoefenaar en leraar die verbonden is aan de Spirit Rock Teachers Council, onderzocht de combinatie van haar boeddhistische praktijk met ceremonieel gebruik van ayahuasca, een van de krachtigste psychedelische middelen ter wereld. Haar ervaringen zorgden binnen boeddhistische kringen voor een golf van belangstelling voor de psychologische en spirituele effecten van psychedelica als LSD, psilocybine en DMT.
In een interview met Allan Badiner, auteur, activist en redacteur van Zig Zag Zen: Buddhism and Psychedelics, wordt duidelijk hoe beide filosofieën relevanter zijn dan ooit. "Het boeddhisme heeft een eigenschap die het deelt met psychedelica, in die zin dat het veel belang hecht aan het primaat van de geest en aan het aanwezig zijn in het huidige moment", vertelde hij aan Huffington Post. "De definitie van psychedelisch is geestverruimend of geest-manifesterend, en zowel het boeddhisme als de psychedelische substanties hebben dat gemeen."
Het zijn juist deze middelen die door veel mensen als een soort startpunt worden gebruikt richting het boeddhisme. Wie een psychedelische ervaring heeft gehad, beschrijft vaak een toestand die non-duaal voelt: de hele wereld was zinvol en geïntegreerd, alles leefde. Dat soort ervaring van verbondenheid en vreugde willen mensen vervolgens op een duurzamere manier aanboren, zonder afhankelijkheid van een stof. En die weg leidt vaak naar meditatie en het boeddhisme.
Lees ook: Breakthrough: eerste psychedelisch centrum geopend in New York
'Spirituele versnellers'
Toch zijn er ook tegengeluiden te horen. "Er zijn mensen die volhouden dat psychedelica helemaal geen plaats hebben in het boeddhisme of dharma, terwijl anderen juist vinden dat de twee een geweldige combinatie zijn", aldus Badiner. "Mensen nemen naar eigen invulling een positie in dat spectrum in."
Ook Washam geeft toe dat psychedelica in boeddhistische kringen controversieel zijn, maar ontdekte zelf dat middelen zoals ayahuasca als 'spirituele versnellers' werken. Het waren juist de ayahuasca-ceremonies die als een soort ultieme meditatie de beoefening van het boeddhisme konden verbeteren en persoonlijke inzichten verschaften. Washam screent deelnemers aan haar retreats zorgvuldig: zo'n 20% wordt afgewezen vanwege contra-indicaties door medicatie of omdat de ervaring naar verwachting te intens zou zijn. Door de lens van het dharma kan ayahuasca volgens haar een soort spirituele groei versnellen.
Wat zegt de wetenschap?
De vraag of psychedelica en meditatie elkaar versterken wordt inmiddels ook in de wetenschap onderzocht. Een gerandomiseerde, placebogecontroleerde studie aan de Universiteit van Zürich liet zien dat psilocybine gecombineerd met een mindfulness-retraite de diepte van meditatiepraktijk vergrootte, met verhoogde mindfulness en verbeterd psychosociaal functioneren dat na vier maanden nog meetbaar was.1 Deelnemers die psilocybine ontvingen rapporteerden aanzienlijk hogere scores op eenheidservaring, gelukzaligheid en spirituele ervaring dan de placebogroep, terwijl angst juist lager scoorde.
Een recente studie uit 2024, gepubliceerd in Psychopharmacology, onderzocht de combinatie van DMT en harmine (een ayahuasca-geïnspireerde formulering) tijdens een driedaags meditatieretraite met 40 ervaren mediteerders. De combinatie leidde tot significant sterkere mystieke ervaringen, non-duaal bewustzijn en emotionele doorbraken vergeleken met meditatie met placebo.2 Een onderzoek naar hersenconnectiviteit (gepubliceerd in Imaging Neuroscience, 2025) bevestigde dat DMT-harmine in combinatie met meditatie meetbare veranderingen in functionele hersenverbindingen teweegbracht, wat wijst op neurobiologische synergie en niet alleen een subjectief effect.3
In februari 2025 vond in New York de Psychedelic Buddhism Conference plaats, georganiseerd door Psychedelic Sangha, met meer dan 600 deelnemers uit Theravada, Zen en Vajrayana-tradities. De discussie is verschoven van de vraag of psychedelica een plek hebben in dharma-beoefening, naar hoe ze het best geïntegreerd kunnen worden. Robert Baker en Lama Mike Crowley toonden aan dat verwijzingen naar bewustzijnsveranderende stoffen al eeuwenlang voorkomen in tantrische teksten, waaronder het Hevajra Tantra uit de 8e-9e eeuw.4
Dit onderzoek vindt plaats in gecontroleerde settings. Psychedelica zijn krachtige stoffen die niet zonder risico's zijn. Wie geïnteresseerd is in de combinatie van meditatie en psychedelica, doet er goed aan zich grondig te informeren over dosering, set & setting en eventuele contra-indicaties. Meer informatie vind je in de ayahuasca-categorie en op kennisbank.raja.testsuite.shoptrader.com.
Bronnen
Smigielski, L. et al. (2024) — Psilocybin enhances insightfulness in meditation, Scientific Reports
Meling, D. et al. (2024) — Meditating on psychedelics: A randomized placebo-controlled study of DMT and harmine in a mindfulness retreat, Psychopharmacology
Meling, D. et al. (2025) — Meditation, psychedelics, and brain connectivity: A randomized controlled resting-state fMRI study, Imaging Neuroscience, MIT Press
Pistono, M. (2025) — Attitudes are shifting about Buddhism and Psychedelics, Lion's Roar
Over de auteur
Redacteur
Derek schrijft voor Dutch Smart over smartshop-producten, kweektechnieken en harm reduction. Hij combineert praktijkervaring met feitelijke, onderbouwde informatie, zonder hype of vage beloftes.
